Spotkanie w DKK - Stanisław Barańczak, poeta, tłumacz, badacz literatury

Stanisław Barańczak – ur. w Poznaniu w 13.11.1946 r., zm. 26.12.2014 r. w Newtonville pod Bostonem. Tłumacz, poeta, eseista i krytyk literacki, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników. Rok 2026 został ustanowiony przez Sejmik Województwa Wielkopolskiego „Wielkopolskim Rokiem Stanisława Barańczaka”.

Absolwent polonistyki na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, w 1973 r. doktoryzował się pisząc pracę o twórczości Mirona Białoszewskiego. Członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Usunięty z uczelni za działalność w Komitecie Obrony Robotników, skazany na rok więzienia w zawieszeniu, Barańczak należał do sygnatariuszy„Listu 59” protestującego przeciwko dokonywanym wówczas (1975/1976) zmianom w konstytucji i domagającego się od władz respektowania wolności obywatelskich. Publikował w drugoobiegowym kwartalniku literackim „Zapis”.

Od 1981 r. wykładał na Uniwersytecie w Harvardzie. Jego teksty pojawiały się w kraju m.in. w „Tygodniku Powszechnym” i w „Aneksie”. Od 1983 r. wchodził w skład zespołu redakcyjnego paryskich „Zeszytów Literackich”. W 1990 r. Barańczak otrzymał nagrodę PEN Clubu za przekłady, a w 1999 - nagrodę „Nike” za tomik „Chirurgiczna precyzja”. W listopadzie 2006 roku odznaczono go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, jest również honorowym obywatelem miasta Poznania oraz doktorem Honoris Causa Uniwersytetów: Śląskiego i Jagiellońskiego. W 2009 r. otrzymał Wrocławską Nagrodę Poetycką „Silesius” za całokształt twórczości.

Spotkanie w Dyskusyjnym Klubie Książki prowadziła Renata Dyla. Kilka faktów z życiorysu, i poezja jest autorstwa, czytana na żywo przez klubowiczów.

Stanisław Barańczak ma szczególne zasługi jako tłumacz. Według niego „tłumaczenie jest [...] interpretacją w sensie tym samym, co w wypadku interpretacji rozumianej jako eksplikacja tekstu przez krytyka...”; jako zdolność przetłumaczonego tekstu do takiego funkcjonowania w obrębie języka i kultury przekładu, jak oryginał funkcjonuje w swojej kulturze.

Zadebiutował w miesięczniku „Odra”, w latach 1967-1971 wchodził on w skład redakcji miesięcznika „Nurt”. Był uznawany za jednego z czołowych przedstawicieli Nowej Fali. Jak etyk uważał, że wyrażanie prawdy jest obowiązkiem...

Erudycyjna twórczość Barańczaka, autor korzystał nie tylko ze swojej perfekcyjnej znajomości języka obcego, czerpał obficie z kultury innych kręgów europejskich dając czytelnikom możliwość wglądu w system wartości literatury jako takiej, w jej uniwersalizmie ludzkiego doświadczenia. Czytamy, tłumaczone przez niego, wiersze autorów z ubiegłych wieków, jakby nie dzieliła nas bariera języka i kultury, zachęcani jednocześnie do sięgnięcia do oryginału.

Barańczak bardzo restrykcyjnie rozumiał wolność osobistą jako taką; pisał w czasach, kiedy deprecjacja swobód obywatelskich w naszym kraju była nagminna, jako intelektualista definiował te fakty w swoich wierszach i esejach, w wydarzeniach dnia codziennego siermiężnej socrealistycznej rzeczywistości sprzed przemian lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku – w sposób, w jaki przekładał literaturę – szukając słów i fraz docierających do szerszej publiczności.

Iwona Wróblak

wrzesień 2026 r.