Darz bór – wystawa w
Muzeum
Kultura jest tworem
świadomego przetworzenia przyrody przez człowieka. Jego osobistym
rozumieniem istoty lasu – duchowej też, złożonej struktury
roślinnej i zwierzęcej, gdzie biologiczne elementy ekosystemu są
połączone rożnymi, będącymi w dynamicznej równowadze,
interakcjami. Natura była inspiracją do dzieł sztuki, począwszy
od malowideł naskalnych. Została naturalnie wpisana w historię
środkowo-europejskiej kultury, razem z jej symbolami, potężnym
panteonem przedchrześcijańskich bóstw, ważnymi bytami
zasiedlającymi kiedyś, a może i nadal…, puszczańskie
sanktuaria.
Impresje leśne w
grafice, w malarstwie akwarelowym. W ekslibrisach plemienny bóg
połabskich słowiańskich Ranów – Świętowit, z atrybutami –
białym rumakiem, z mieczem i rogiem obfitości, znaczący symbol dla
pradziejowej słowiańszczyzny.
Darz
Bór – myśliwskie pozdrowienie, to zarówno powitanie, jak i
życzenie udanych łowów. Na wystawie figurki Placidisa, czyli potem
- Świętego Eustachego, rzymskiego generała żyjącego za panowania
cesarza Trajana. Kapliczka w Silnej autorstwa Mirosława Górki z
Lubska przedstawia ur. ok 655 r. Świętego Huberta patrona myśliwych
i leśników, potomka królewskiego rodu Merowingów. Literacki urok
tej postaci, wieloznaczny w interpretacji, jest inspiracją twórczą
dla wielu dziedzin sztuki. 3. listopada wypada coroczny Hubertus –
polowanie ku czci św. Huberta rozpoczynające sezon polowań
zbiorowych.
Święty
Antoni jest opiekunem zwierząt i zbłąkanych wędrowców. Święty
Ambroży to patron pszczelarzy i bartników, jest nim także św.
Walenty (również patron zakochanych). Święty Jerzy ma związek z
hodowlą koni, Święty Józef – to stolarz i cieśla, patron
drwali i inżynierów, Święty Roch – opiekuje się psami. Święty
Symforian lub Św. Tryfon to patron sokolników, Święty Franciszek
z Asyżu – to ekologia i przyrodnicy... Głównym patronem
leśników, strażników leśnych i wszystkich ludzi pracujących w
lesie jest opat Jan Gwalbert.
Unikalna,
bogata w artefakty wystawa w międzyrzeckim Muzeum okraszona jest
pięknym, i ciekawym, ze względu na zamieszczone tam teksty,
katalogiem: „Las i łowiectwo w sztuce –
szlachetne piękno sztuki z gobelinów i z kniei”. Inicjatorem
wystawy jest Grzegorz Roszkowiak zastępca nadleśniczego
Nadleśnictwem Bolewice; leśnik od 36. lat, myśliwy, pasjonat
historii, miłośnik i kolekcjoner malarstwa i grafiki.
Leśna
fonosfera – naturalna muzyka, tworzą ją różnorodne zjawiska
dźwiękowe środowiska leśnego – śpiew ptaków, szum drzew,
szelest opadających liści, odgłosy zwierząt. Krzysztof
Marceli Kadlec jest kierownikiem muzycznym Zespołu Muzyki
Myśliwskiej „Babrzysko”. Bagniste, mokre babrzysko
to miejsce, gdzie kąpią się w np. w borowinach, dziki… Widok
radości tych zwierzaków zażywających zdrowotnych ablucji musi być
powalający… Muzycy tak samo radośnie, i z pokorą należną
Naturze, „babrzą się”, mówiąc językiem dzikowym, w swej
leśno-łowieckiej muzyce… Pan Kadlec jest przewodniczącym Komisji
Muzycznej Klubu Sygnalistów Myśliwskich, twórcą wielu utworów o
tematyce myśliwskiej i leśnej - fanfary, kompozycje poświęcone
wielkim postaciom, hejnały kół łowieckich, pieśni. Pan Kadlec
wyszukuje, odkrywa i popularyzuje te zapomniane dzieła, na wystawie,
razem z Piotrem Cebernikiem, w oglądaniu towarzyszyli nam utworami
muzycznymi. Kadlec jest autorem książki „Las
i myślistwo w muzyce polskiej” oraz wielu
artykułów poświęconych muzyce łowieckiej i leśnej, założycielem
i wieloletnim prezesem Oddziału Poznańskiego Klubu Kolekcjonerów i
Kultury Łowieckiej. „Babrzysko” na powitanie zagrało nam na
rogach myśliwskich (inaczej ten instrument to, z czeska - lesnica,
albo parforce) Czesława Trybusa „Fanfary”,
i inne utwory, w tym muzyczne bajki dla dzieci (…dzik
jest zły, dzik ma bardzo ostre kły…)
Hymny,
zawołania myśliwskie, w okresie międzywojennym śpiewane były
podczas uroczystości leśnych, sadzenia lasu, pikników.
Inicjowanych przez Nadleśnictwa społecznych, obywatelskich akcji
odnowy zniszczonego przez zaborców drzewostanu.
Fryderyk
Chopin był nie tylko muzykiem i kompozytorem ale także miłośnikiem
przyrody i myśliwym. W Koncercie f-moll jest fraza wykonana na
waltorni, przypominająca sygnał myśliwski odbity przez echo.
Chopin podróżując w 1840 r. dyliżansem do Berlina przejeżdżał
przez Pojezierze Międzychodzko-Sierakowskie i Ziemię Międzyrzecką.
W Poznańskiem zatrzymał się w zamku księcia Radziwiłła w
Antoninie, w pałacu myśliwskim.
Przyroda
i las były inspiracją do tworzenia dzieł muzycznych dla Władysława
Żeleńskiego, Mieczysława Karłowicza, Feliksa Nowowiejskiego,
autora „Darz Bór”.
Hasło Leśników,
kompozycja z 1920 r, z późniejszymi zmianami Franciszka Piaska –
„(…) zbratani… w obronie puszcz i kniei
oddani… niech się spełnią nasze sny/pieszczone szumem świętych
borów…” W. K. Krawczyński, Leon
Chociłowski w „Hymnie Leśników Polskich” - „(…) chwała
ci lesie wieczysty, chramie praojców, kolebko ludów… mocarne
drzewa/w słońcu poczęte w rodzącej glebie (...)”.
Na
wernisażu artyści tworzący muzykę związaną z lasem i
łowiectwem. Fotograficy przyrody, rzeźbiarze, malarze i tworzący
obrazy w szkle. Zbiory obiektów z gabinetów myśliwskich.
Sztuka
jako element wystroju gabinetu myśliwskiego. Oprócz misternie
wypreparowanych trofeów, oprawionych poroży, medalionów, oręży
dzików, wyprawionych skór upolowanej zwierzyny także przedmioty
związane ze sztuką, mające wielowiekową tradycję swego
powstawanie, przedstawiali je od XVII w. artyści holenderscy i
flamandzcy; łowy królewskie, martwą naturę. Grafika, ryciny w
różnych technikach, myśliwi w trakcie polowania, pejzaż leśny,
grafiki z cyklu „Białowieża” Antoniego Kamieńskiego,
autolitografia Leona Wyczółkowskiego: „Dąb”, witraże,
metaloplastyka.
Unikalna
artystyczna „Mapa lasów polskich z 1938 r.”
wydobyta ze zbiorów Nadleśnictwa Bolewice, stylizowana według XVII
wiecznych wzorów. Wydrukowana została w 1938 r. na zlecenie
Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych. Oryginał wykonano tuszem i
akwarelą w różnych kolorach na papierze o wymiarach 130x100 cm.
Autorzy: malarz Eliasz Kanarek i kartograf Tadeusz Lipski. Na mapie
zaznaczono ośrodki (około 50) związane z leśnictwem i przemysłem
drzewnym, z grafikami przedstawiającymi sceny ścinki, załadunku i
transportu drewna.
Patery
– ozdobna kolekcja. Heraldyka z elementami myśliwskimi. Tarcza
herbowa z godłem herbowym, nałożonym hełmem heraldycznym z koroną
herbową i klejnotem herbowym często przedstawiała zwierzynę łowną
lub jej atrybuty.
Fauna
i flora leśna w ekslibrisach, rysunkach, w malarstwie akwarelowym i
wykonanym techniką tempery. Delikatna kreska Andrzeja Kandziory;
miedzioryt, sucha igła, cynkoryt, akwatinta i rycina, Stanisław
Mrowiński – malarstwo, rzeźba, scenografia, rysunek i grafika i
ekslibrysy – małego formatu graficzne znaki własnościowe. Ludwig
Misky - drzeworyt, Edward Kuczyński – akwaforta, księgoznaki.
Stefan Szkudlarek – malowidła, obrazy i rzeźby o tematyce
łowieckiej. Barwne fotografie Grzegorza Gaczyńskiego –
Nadleśniczego Nadleśnictwa Bolewice. Dzieła Henryka Leśniaka –
wiceprezesa Klubu Kolekcjonera i Kultury Łowieckiej PZŁ Oddz.
Gorzów im. Włodzimierza Korsaka – zasłużonego fotografika.
Literatura
i prasa łowiecka, kalendarze myśliwskie i leśne, druki ulotne,
albumy fotograficzne,
Poza
krajobrazem leśnym i polno-leśnym - świat zwierzęcy, zasiedlający
różne przynależne mu biotopy, fascynujące swoim naturalnym
pięknem, wzbogacającym walory artystyczne krajobrazu. Łasica,
jaźwiec, bielik, sowa uszatka, kilkudniowy pasiasty dziczek, dorosłe
dziki z ośnieżonymi pyskami, lisica ze zdobyczą w pysku, wilk,
ptaki kwiczoły, bażant, puszczyk, dzikie kaczki, bóbr – wszystko
piękne, artystyczne, uchwycone w zwierzęcej macierzy… Światy
owadów i ptaków. Podglądnięte oczami profesjonalnego
leśnika-fotografa. Warte wielokrotnego oglądania…
Kolekcja
medalików – medalion kiedyś był symbolem zamożności, bywał
elementem ozdoby ciała i ubioru. Medaliki bywały bite w mennicach –
poprzez odciśnięcie stempla, i odlewane, kiedyś z cennego złota i
srebra, potem z cyny, miedzi i ołowiu, mosiądzu i aluminium. Te
małe artefakty, wydobyte ze starych szuflad skrywają w sobie wiele
wspomnień, wydarzeń i pokoleniowych przekazów.
Motywy
łowieckie w witrażach – kolorowych szklanych kompozycjach.
Początki witraży przypisuje się ludom arabskim. Witrażowe
prezentacje patronów myśliwskich, motywy związane z heraldyką –
jeleniami, porożami, niedźwiedziami, zającami, głuszcami, lisami,
trofeami i scenami z polowań.
Myśliwych
i miłośników sztuki łączy uważność, dostrzeganie detali dla
innych niewidocznych. Łowiectwo, myślistwo miało ogromne,
podstawowe dla człowieka, kulturotwórcze znaczenie, nieustający
wpływ na literaturę, sztukę, architekturę, tradycję i obyczaje.
Wkład kultury leśnej do całokształtu kulturowego dziedzictwa
powszechnego, i polskiego jest nieprzeceniony. Tam był nasz dom...
Iwona
Wróblak
styczeń 2022